Loading
TH / EN

ระเบียงเศรษฐกิจ

(Innovative Mapping on ASEAN Economic Corridors : IM AEC)

image-1

กรอบแนวคิดการศึกษารูปแบบการพัฒนานวัตกรรมเชิงพื้นที่บนระเบียงเศรษฐกิจอาเซียน

ความเป็นมา

การพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจ East-West economic corridor ที่ผ่านมาเน้นการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และการส่งเสริมภาคอุตสาหกรรมและการท่องเที่ยว เน้นพื้นที่ชายแดน แต่ขาดการวางแผนเพื่อส่งเสริมกิจกรรมนวัตกรรม ดังนั้นการพัฒนาเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ยุคของการผลิตด้วยความรู้เข้มข้น นวัตกรรมในด้านสิ่งแวดล้อม และการเชื่อมต่อทุกอย่างด้วยอินเตอร์เน็ต (the internet of things) และ mass customization

วัตถุประสงค์ของโครงการ

  • 1. เป็นโครงการความร่วมมือภายใต้บันทึกความร่วมมือว่าด้วยการพัฒนาเทคโนโลยีสำหรับการขับเคลื่อน “นวัตกรรมเชิงพื้นที่บนระเบียงเศรษฐกิจอาเซียน (Innovative Mapping on ASEAN Economic Corridors)” เพื่อร่วมกันพัฒนาเครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจและการกำหนดทิศทางการพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจที่เหมาะสมสำหรับการพัฒนาเป็นเมืองแห่งอนาคต “City of Future” ที่มีกิจกรรมทางนวัตกรรมเข้มข้น ของสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) และหน่วยงานพันธมิตรซึ่งประกอบด้วย สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (รัฐวิสาหกิจ) องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) และจังหวัดระยอง
  • 2. เพื่อการวิเคราะห์โอกาสและปัจจัยเชิงกลยุทธ์ในการพัฒนากลุ่มอุตสาหกรรม (Industry Clusters) หรือนิคมอุตสาหกรรมเฉพาะทาง รวมถึงปัจจัยด้านโลจิสติกส์ให้สอดคล้องกับทรัพยากรในพื้นที่ตลอดเส้นทาง Value Chain โดยเน้นการประยุกต์ใช้กับอุตสาหกรรมด้านเกษตรกรรม อุตสาหกรรมที่เน้นการพัฒนาด้านนวัตกรรม และธุรกิจบริการและการท่องเที่ยว เป็นต้น
  • 3. เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลจากดาวเทียมสำหรับบริหารจัดการปัจจัยมหภาคในการขับเคลื่อนห่วงโซ่มูลค่า (value chain) โดยเฉพาะมิติด้านแหล่งวัตถุดิบพื้นฐาน โรงงานอุตสาหกรรม แรงงาน พลังงาน สถาบันการศึกษาและหน่วยงานวิจัย เป็นต้น ในการสร้างความเข้าใจของการเชื่อมโยง production factors, condition factors & Incentive privileges factors และศักยภาพเชิงพื้นที่ (Place and Area based)
  • 4. เพื่อพัฒนาการสร้างฐานข้อมูลองค์รวมด้านระบบนวัตกรรมภูมิภาค (Regional Innovation System, RIS) โดยการนำข้อมูลจากทั้งภายในประเทศและจากประเทศในกลุ่มอาเซียนมาใช้ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการพัฒนาที่ส่งผลให้ประเทศไทยขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมในภูมิภาคอาเซียนได้อย่างสมดุลและยั่งยืน
  • 5. เพื่อสนับสนุนกลุ่มโครงการนวัตกรรมที่สอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจนวัตกรรมเชิงพื้นที่ หลังจากได้มีการกำหนดรูปแบบและตำแหน่งนวัตกรรมเชิงพื้นที่บนระเบียงเศรษฐกิจ East-West Corridor ผ่านประเทศพม่า-ไทย-ลาว-กัมพูชา-เวียดนาม

กรอบแนวคิดการพัฒนานวัตกรรมเชิงพื้นที่บนระเบียงเศรษฐกิจอาเซียน

  • 1.โครงการนวัตกรรมที่เกิดขึ้นต้องมีการพัฒนาและการสร้างพื้นฐานข้อมูลองค์รวมด้านแนวโน้มและผลกระทบการจัดการนวัตกรรมเชิงพื้นที่ในระดับโลก (Global Impact) ตัวอย่างเช่น ยุทธศาสตร์ “One Belt One Road” เป็นนโยบายเชิงรุกที่รัฐบาลจีนที่ทำหน้าที่ถ่วงดุลอำนาจสหรัฐอเมริกาและขยายบทบาทอิทธิพลของจีนในเวทีโลกด้วยการสร้าง “ความเชื่อมโยง” (Connectivity) และ “ความร่วมมือ” (Cooperation) รอบด้านกับนานาประเทศในภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ ตะวันออกกลาง และยุโรป
  • 2. นวัตกรรมเกิดขึ้นในพื้นที่เมืองที่มีความประหยัดจากการรวมกลุ่ม (agglomeration economies) และต้องมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร ความรู้ และความคิดสร้างสรรค์ พร้อมเงินทุนในการทดลองและพัฒนาสินค้า ทั้งที่เป็นผลิตภัณฑ์และการบริการ
  • 3. เบญจภาคี (Quintuple Helix model) ในระบบนวัตกรรมยุคใหม่ – หน่วยงานรัฐ เอกชน สถาบันวิจัยและการศึกษา ภาคประชาชนตามฐานการสื่อสารและวัฒนธรรม (Media-based, and culture-based public) และสิ่งแวดล้อม
  • 4. นวัตกรรมในอนาคตอันใกล้จะให้ความสำคัญกับวัฒนธรรม การสื่อสารและสิ่งแวดล้อม จึงขยายขอบเขตของแนวคิดการพัฒนาพื้นที่เพื่อนวัตกรรมที่มากกว่าการผลิตเชิงอุตสาหกรรมที่เน้นการผลิตจำนวนมากแบบเดิม
  • 5. พื้นที่นิคมอุตสาหกรรมที่ผ่านมาเน้นการผลิตสินค้า ไม่ได้เน้นการผลิตนวัตกรรม แต่ศักยภาพในการปรับเปลี่ยนและพัฒนา ด้วยความพร้อมด้านองค์กร สถาบัน (institutions) การเงินและโครงสร้างพื้นฐาน
  • 6. การพัฒนาพื้นที่ชายแดนถือว่าเป็นจุดเริ่มต้น แต่ไม่เพียงพอในการพัฒนาระบบนวัตกรรม เพราะระบบนวัตกรรมในเชิงพื้นที่ต้องมี hub ที่เป็นเมืองใหญ่หรือพื้นที่ที่มีการกระจุกตัวของทุน ความรู้ และผู้ประกอบการ (พื้นที่ชายแดนยังเป็นเพียง node ย่อยตาม spoke)
  • 7. การพัฒนาแนวพื้นที่เศรษฐกิจนัยหนึ่งคือการพัฒนาระบบเมือง (Urban systems) ให้มีความสอดคล้องกัน ไม่ได้จำกัดเฉพาะภายในแต่ละเมือง เพื่อสร้างแรงเสริม (synergy) ในการพัฒนาแต่ละส่วน
  • 8. ความรู้ที่เป็นพื้นฐานนวัตกรรมยุคใหม่ไม่ได้จำกัดเพียงแค่ในด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ แต่มีความเป็นสหสาขาและข้ามสาขา (inter-disciplinary, trans-disciplinary) มากขึ้น
  • 9. การพัฒนาระบบถนน เครือข่ายการบินพาณิชย์ และระบบสารสนเทศ ทำให้แนวคิดระบบเมืองข้ามประเทศต้องเปลี่ยนไป เป็นโอกาสและมีศักยภาพสูงในการประสานพลังของเมืองเหล่านี้เข้าด้วยกัน

เงื่อนไขและความท้าทาย

  • 1. ระดับการพัฒนาด้านความรู้ เทคโนโลยีและการผลิตของ 5 ประเทศ (ไทย พม่า กัมพูชา เวียดนาม ลาว) มีความแตกต่างกัน แต่ในแต่ละเมืองก็มีฐานความรู้อยู่ที่น่าจะมีศักยภาพในการพัฒนาต่อไปได้
  • 2. การพัฒนาระบบเมืองข้ามประเทศในอาเซียนยังไม่มีที่ชัดเจน เป็นระบบยังไม่เชื่อมเรื่องห่วงโซ่อุปทานและมูลค่า เข้ากับการพัฒนาระบบเมือง

พื้นที่เป้าหมายของโครงการ

ทั้งนี้ได้กำหนดพื้นที่เป้าหมายเพื่อการดำเนินโครงการไว้ คือ พื้นที่บนระเบียงเศรษฐกิจตามประกาศของ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Association of Southeast Asian Nations) โดยกำหนดพื้นที่นำร่อง คือ เส้นทางการพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษบน East-West Corridor ผ่านประเทศพม่า-ไทย-ลาว-กัมพูชา-เวียดนาม โดยในส่วนของประเทศไทยจะผ่านจังหวัดตาก-กรุงเทพฯ-ชลบุรี- สระแก้ว ดังแผนภาพที่ 1 เส้นสีส้ม (ภาพที่ 1 เส้นทางการพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษบน East-West Corridor)